ISO & KYS UYUMLU Tüm Kalite Süreçlerinizi Tek Platformda Dijitalleştirin: 15 Gün Ücretsiz Deneme Lisansı Hemen Kaydolun
Tüm Kalite Rehberlerine Dön
DÖF & Kök Neden Yayın: Güncelleme: 8 dk Okuma Yazar: selfKalite Baş Denetçi Ekibi

DÖF Nedir? Düzeltici Faaliyet Formu ve Örnekleri

DÖF nedir, nasıl açılır ve kapatılır? ISO 9001:2015 Madde 10.2 düzeltici faaliyet şartları, düzeltme farkı, örnek DÖF kaydı tablosu ve form alanları.

DÖF (Düzeltici ve Önleyici Faaliyet), bir işletmede tespit edilen uygunsuzlukların kök nedenini ortadan kaldırmak veya olası hataları gerçekleşmeden engellemek için yürütülen kayıtlı iyileştirme sürecidir. ISO 9001:2015 revizyonuyla birlikte eski baskılardaki ayrı "önleyici faaliyet" maddesi kaldırılarak yerini Madde 6.1 kapsamındaki risk tabanlı düşünmeye bırakmış; gerçekleşen uygunsuzlukların kalıcı çözümü ise Madde 10.2 Uygunsuzluk ve Düzeltici Faaliyet başlığı altında toplanmıştır. Buna karşın Türkiye'deki kalite birimlerinde ve denetim pratiğinde süreç hâlâ yaygın olarak DÖF kısaltmasıyla adlandırılır.

ISO 9001:2015 Madde 10.2 Düzeltici Faaliyet İçin Ne İster?

Müşteri şikayeti kaynaklı olanlar dahil herhangi bir uygunsuzluk ortaya çıktığında, ISO 9001:2015 Madde 10.2.1 kuruluşun belirli bir sırayı izlemesini bekler. Denetçiler sahada açılan DÖF kayıtlarını incelerken yalnızca formun doldurulup doldurulmadığına değil, bu mantık zincirinin kurulup kurulmadığına bakar:

  1. Uygunsuzluğa tepki verme: Hatayı kontrol altına almak, düzeltmek ve ortaya çıkan sonuçlarla ilgilenmek (örneğin hatalı partiyi sevkiyattan ayırmak veya müşterideki ürünü değiştirmek).
  2. Kök nedeni değerlendirme: Uygunsuzluğun aynı yerde ya da başka bir süreçte tekrar etmemesi için olayın nedenlerini incelemek ve benzer uygunsuzlukların başka noktalarda var olup olmadığını araştırmak.
  3. İhtiyaç duyulan faaliyeti uygulama: Tespit edilen kök nedeni ortadan kaldıracak kalıcı aksiyonları sorumlulara ve termin tarihlerine bağlayarak hayata geçirmek.
  4. Etkinliği gözden geçirme: Alınan düzeltici faaliyetin gerçekten işe yarayıp yaramadığını belirli bir izleme süresi sonunda kanıtlarla doğrulamak.
  5. Risk ve dokümanları güncelleme: Gerekli olduğunda planlama aşamasında belirlenen risk ve fırsatları (Madde 6.1) veya süreç prosedürlerini revize etmek.

Madde 10.2.2 uyarınca uygunsuzluğun niteliği, yapılan çalışmalar ve sonuçlar hakkında dokümante edilmiş bilgi muhafaza edilmelidir.

Uygunsuzluk, Düzeltme ve Düzeltici Faaliyet Arasındaki Fark

Tetkiklerde en sık yazılan bulgulardan biri, anlık düzeltmenin kalıcı düzeltici faaliyet sanılarak kaydın kapatılmasıdır:

Kavram Tanım ve Odak Noktası ISO 9001 Karşılığı Üretim / Hizmet Örneği Tekrarı Önler mi?
Uygunsuzluk Standart, müşteri şartı, yasal mevzuat veya şirket prosedüründe tanımlı bir şartın karşılanmaması Madde 8.7 / 10.2 Sevk edilen kolide yanlış ürün etiketinin bulunması Hayır, sorunun kendisidir
Düzeltme (Anlık Müdahale) Tespit edilen mevcut uygunsuzluğu o an ortadan kaldırmak için yapılan ilk işlem Madde 8.7 / 10.2.1a Yanlış etiketli koliyi geri çekip doğru etiketle yeniden göndermek Hayır, yalnızca o partiyi kurtarır
Düzeltici Faaliyet Tespit edilen uygunsuzluğun kök nedenini ortadan kaldırarak tekrarını önleyen kalıcı sistem değişikliği Madde 10.2.1b-d Sevkiyat ekranına barkod eşleştirme kontrolü ekleyip yanlış etikette sistemin onay vermemesini sağlamak Evet, kök nedeni ortadan kaldırır
Risk Azaltma (Eski Önleyici Faaliyet) Henüz gerçekleşmemiş potansiyel bir uygunsuzluğun olasılığını veya etkisini düşürmek için önceden alınan tedbir Madde 6.1 Yeni hat devreye alınmadan önce 5x5 risk analizinde barkod karışma riskini görüp doğrulama adımı kurmak Evet, hata hiç oluşmadan engeller

Standart Bir DÖF Formunda Hangi Alanlar Bulunmalıdır?

İster kağıt/Excel form ister bulut tabanlı bir DÖF takip programı kullanılsın, denetimde eksiksiz kabul gören bir DÖF kaydı altı bölümden oluşur:

  • Kayıt kimliği ve kaynak: Tekil DÖF numarası, açılış tarihi, ilgili departman ve uygunsuzluğun kaynağı (iç tetkik, dış denetim, müşteri şikayeti, giriş/proses kalite kontrol, YGG kararı veya risk analizi).
  • Uygunsuzluğun açık tanımı: Yorum katmadan, hangi şartın hangi kanıtla karşılanmadığını anlatan net ifade (tarih, parti numarası, doküman kodu veya ölçülen değer).
  • Anlık düzeltme / karantina bilgisi: Hatalı çıktının müşteriye ulaşmasını veya kullanılmasını engellemek için o gün ne yapıldığı.
  • Kök neden analizi: Hatanın neden oluştuğunu ve mevcut kontrollerden neden kaçtığını ortaya koyan analiz (5N1K, Balık Kılçığı veya 5 Neden / 8D yöntemleri).
  • Kalıcı düzeltici faaliyet planı: Yapılacak somut iş, tekil aksiyon sorumlusu ve gerçekçi termin tarihi.
  • Etkinlik doğrulaması ve kapanış: Aksiyon tamamlandıktan belirli bir süre sonra (örneğin sonraki iki üretim partisinde veya 30 gün sonunda) hatanın tekrarlanmadığının kontrol kanıtıyla onaylanması.

Örnek DÖF Kaydı Tablosu (Üretim, Satınalma, Doküman ve Müşteri Süreçleri)

Aşağıdaki kurgusal örnekler, farklı departmanlarda açılan DÖF kayıtlarında yüzeysel düzeltme ile kalıcı düzeltici faaliyetin nasıl ayrıştırıldığını gösterir:

Kaynak Uygunsuzluk Tanımı Anlık Düzeltme Tespit Edilen Kök Neden Kalıcı Düzeltici Faaliyet Etkinlik Doğrulama Kanıtı
Proses Kalite Kontrol Montaj hattında M8 cıvata tork değerlerinin talimattaki 24 Nm yerine 17 Nm ölçüldüğü görüldü. Vardiyada üretilen 140 adet parça karantinaya alındı ve kalibreli tork anahtarıyla yeniden sıkıldı. Havalı sıkıcı ayar halkasında kilit mekanizması yoktu; operatör el temasıyla değer kayıyordu. Ayar halkası kilitli koruyucu kapaklı tork tabancasına geçildi; vardiya başı doğrulama formu güncellendi. 30 gün boyunca tutulan vardiya başı tork kayıtlarında sapma görülmediği doğrulandı.
İç Tetkik (Madde 7.5) Depo kabul alanında PR-04 Giriş Kontrol Talimatı'nın yürürlükten kalkmış Rev.02 kopyası bulundu. Basılı eski nüsha sahadan toplandı ve güncel Rev.03 talimatı panoya yerleştirildi. Revizyon yayınlandığında saha panolarındaki basılı kopyaları kimin değiştireceği prosedürde tanımlı değildi. Kontrollü doküman dağıtımı dijital okuma onayına taşındı; sahadaki kontrolsüz basılı kopya uygulaması kaldırıldı. Sonraki ara tetkikte 3 birimde yapılan örneklemede tüm personelin güncel Rev.03 ekranını kullandığı görüldü.
Müşteri Şikayeti Soğuk zincir sevkiyatında araç sıcaklık çıktısının irsaliyeye eklenmediği bildirildi. Veri kaydedici raporu çekilerek aynı gün müşteriye iletildi. Sevkiyat çıkış kontrol listesinde sıcaklık çıktısı zorunlu kalem değildi. Çıkış formuna sıcaklık çıktısı satırı eklendi; eksik belgede onay verilmemesi sağlandı. Takip eden 45 sevkiyat dosyasının tamamında çıktının arşivlendiği doğrulandı.
Giriş Kontrol Sac hammaddede 3.1 malzeme sertifikası olmadan 2 kez mal kabul yapıldığı görüldü. Sertifikasız lotlar belge gelene kadar blokeli stoka alındı. Depo ekranı sertifika yüklenmeden irsaliye kaydına izin veriyordu. İlgili stok grubunda sertifika eki zorunlu alan yapıldı ve tedarikçiye DÖF açıldı. Sonraki 10 hammadde girişinde 3.1 sertifikasının kayıtlı olduğu teyit edildi.

DÖF Sürecinde Sık Yapılan Denetim Hataları

Belgelendirme denetimlerinde bulguya yol açan başlıca hatalar şunlardır:

  • Kök neden yerine semptom yazmak: "Etiket yanlış basıldı" kaydının kök nedenine "operatör yanlış etiket bastı" yazmak analizi yüzeyde bırakır.
  • "Personele sözlü uyarı verildi" ile kapatmak: Süreçteki kontrol eksiği giderilmeden yalnızca kişiyi uyarmak hatanın tekrarını önlemez.
  • Aynı gün etkinlik onayı vermek: Yeni aksiyonun etkinliği aynı saatte ölçülemez; sürecin birkaç çevrim işlemesi ve kanıt üretmesi gerekir.
  • Risk matrisini güncellememek: Düşük olasılık verilen bir hata sahada yaşandıysa ilgili risk kaydı yeniden puanlanmalıdır.

DÖF Kayıtlarını Yazılımda Takip Etmek Neyi Değiştirir?

Excel listelerinde en sık yaşanan kopukluk, termin tarihlerinin unutulması ve etkinlik kontrolü yapılmadan kayıtların kapatılmasıdır. selfKalite'de uygunsuzluk doğrudan açılabildiği gibi tetkik bulgusundan veya 5x5 risk matrisinden tek tıkla DÖF'e dönüştürülür. 5N1K ve Balık Kılçığı alanları doldurulur, sorumluya bildirim gider, geciken işler gecikme raporunda listelenir ve aksiyonlar tamamlanmadan etkinlik kontrolüne geçilemez. Ekran akışını DÖF takip programı ve kalite yönetim sistemi yazılımı sayfalarında inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

DÖF ne demek, açılımı nedir?

DÖF, Düzeltici ve Önleyici Faaliyet ifadesinin kısaltmasıdır. Kalite yönetim sistemlerinde uygunsuzlukların kök nedenini bulup tekrarını engelleyen kalıcı iyileştirme kayıtlarını ifade eder.

ISO 9001:2015'te önleyici faaliyet neden kaldırıldı?

Standart, önleyici yaklaşımı tek bir form olmaktan çıkarıp tüm sistemin planlama aşamasına yaydı. Potansiyel uygunsuzlukları önceden ele alma işi artık Madde 6.1 Risk ve Fırsatları Belirleme şartı kapsamında yürütülür.

Her uygunsuzluk için DÖF açmak zorunlu mudur?

Madde 10.2.1, düzeltici faaliyetlerin karşılaşılan uygunsuzlukların etkilerine uygun olmasını ister. Tekrarlayan, müşteriyi etkileyen, yasal veya standart şartını ihlal eden ya da yüksek risk taşıyan uygunsuzluklarda DÖF açılır; münferit küçük hatalarda anlık düzeltme kaydı yeterli olabilir ancak bu ayrım prosedürünüzde tanımlanmalıdır.

DÖF kaydını kim açar ve kim kapatır?

Uygunsuzluğu tespit eden herhangi bir çalışan veya tetkikçi kaydı başlatabilir. Kök neden ve aksiyon planını ilgili süreç sorumlusu yürütür; etkinlik doğrulamasını ve kapanış onayını ise genellikle kalite birimi veya bağımsız süreç yöneticisi yapar.

DÖF etkinlik kontrolü ne kadar süre sonra yapılmalıdır?

Standart sabit bir gün sayısı vermez; süre aksiyonun niteliğine göre belirlenir. Günlük tekrarlayan bir üretim adımında 2 ila 4 hafta yeterli kanıt üretirken, yılda birkaç kez çalışan bir süreçte bir sonraki uygulama dönemini beklemek gerekir.

Kalite Süreçlerinizi Hatasız Yönetin

selfKalite'nin sunduğu akıllı DÖF akışı, doküman revizyon kontrolü ve risk matrisiyle tüm ISO süreçlerinizi dijitalleştirin.

15 Gün Ücretsiz Deneyin

selfKalite ile ilgili: KYS modülleri · Desteklenen ISO standartları · Lisans paketleri · Sıkça sorulan sorular · Demo talebi

İlginizi Çekebilecek Diğer Kalite Rehberleri