Kalite hedefi, kalite politikasının ölçülebilir bir sonuca, bir sorumluya ve bir tarihe bağlanmış hâlidir. ISO 9001 Madde 6.2, hedeflerin ilgili fonksiyon, seviye ve süreçlerde belirlenmesini, ölçülebilir olmasını, izlenmesini, duyurulmasını ve gerektiğinde güncellenmesini ister. İyi yazılmış bir hedef, yıl sonunda tutturulup tutturulmadığı tartışmasız söylenebilen hedeftir.
Bu yazıdaki madde numaraları ISO 9001:2015 metnine göredir. Yeni baskı ISO 9001:2026 için geçiş kurallarını IAF belirliyor; kendi geçiş takviminizi belgelendirme kuruluşunuzdan teyit edin.
ISO 9001 kalite hedefleri için ne ister?
Madde 6.2.1, kalite hedeflerinin taşıması gereken özellikleri sıralar. Belgelendirme denetiminde hedefleriniz bu listeye göre okunur:
| Şart (Madde 6.2.1) | Uygulamada anlamı |
|---|---|
| Kalite politikası ile tutarlı olmalı | Politikada müşteri memnuniyeti yazıyorsa en az bir hedef bunu ölçmeli |
| Ölçülebilir olmalı | Gerçekleşip gerçekleşmediği bir sayı veya açık bir kriterle söylenebilmeli |
| Uygulanabilir şartları dikkate almalı | Müşteri, yasal ve düzenleyici şartlar hedef seçiminde göz önünde olmalı |
| Ürün ve hizmet uygunluğu ile müşteri memnuniyetiyle ilgili olmalı | Hedef, müşterinin aldığı ürün veya hizmetle bağlantılı olmalı |
| İzlenmeli | Gerçekleşme belirli aralıklarla ölçülmeli |
| Duyurulmalı | Hedefin ilgili olduğu çalışanlar onu bilmeli |
| Uygun olduğunda güncellenmeli | Koşullar değiştiğinde hedef yeniden değerlendirilmeli |
Standart ayrıca kalite hedefleri hakkında dokümante bilginin muhafaza edilmesini ister. Yani hedefler yazılı olmalıdır; bir tablo, plan veya yazılım kaydı olabilir.
Madde 5.2.1, kalite politikasının kalite hedeflerinin belirlenmesi için bir çerçeve sağlamasını ister. Bu yüzden hedef yazmaya politikayı açarak başlamak doğru sıradır. Madde 7.3 ise çalışanların ilgili kalite hedeflerinden haberdar olmasını ister; denetçinin sahada bir çalışana biriminin hedefini sorması bu maddeden gelir.
Kalite hedefi nasıl yazılır?
Kullanışlı bir hedef cümlesi dört parça içerir: gösterge, başlangıç değeri, hedef değer ve süre. Aşağıdaki örnekler kurgusaldır ve yazım biçimini göstermek için verilmiştir:
| Zayıf yazım | Ölçülebilir yazım |
|---|---|
| Müşteri şikayetlerini azaltmak | Ürün kaynaklı müşteri şikayeti sayısını aylık ortalama 12'den 2026 yıl sonuna kadar 8'e indirmek |
| Kaliteyi artırmak | Son kontrolde ret oranını ilk yarıyıl sonunda %3'ün altına düşürmek |
| Teslimatları iyileştirmek | Zamanında teslimat oranını çeyrek bazında %95'in üzerinde tutmak |
| Eğitime önem vermek | Planlanan iş başı eğitimlerinin %100'ünü yıl sonuna kadar tamamlamak |
Başlangıç değerini yazmak çoğu zaman atlanır. Oysa nereden başladığınızı bilmeden hedef değerin iddialı mı yoksa zaten ulaşılmış mı olduğunu kimse değerlendiremez. Geçen yılın verisi yoksa ilk yıl hedefini ölçüm altyapısını kurmak olarak belirlemek de dürüst bir seçimdir.
Kalite hedefi ile süreç performans göstergesi aynı şey mi?
Hayır. Süreç performans göstergesi (KPI), sürecin düzenli olarak ölçülen bir değeridir. Kalite hedefi ise o göstergeden biri için belirli bir sürede ulaşılmak istenen değerdir. Her KPI'ın bir hedefe dönüşmesi gerekmez; hedefler genellikle iyileşmesi gereken göstergelerden seçilir. Göstergelerin nasıl kurulacağı için süreç performans göstergeleri yazısına bakabilirsiniz.
Kalite hedeflerine ulaşma planı nasıl hazırlanır?
Madde 6.2.2, hedeflere nasıl ulaşılacağı planlanırken beş sorunun cevaplanmasını ister. Bu beş soru, hedef tablonuzun sütunları olarak kullanılabilir:
- Ne yapılacak? Hedefe götürecek somut faaliyetler. Örneğin şikayet hedefi için en sık üç şikayet nedeninin kök neden analizi.
- Hangi kaynaklar gerekecek? Bütçe, ekipman, eğitim veya personel zamanı.
- Kim sorumlu olacak? Bir birim değil, isimle bir kişi.
- Ne zaman tamamlanacak? Faaliyet bazında termin ve hedefin kendi süresi.
- Sonuçlar nasıl değerlendirilecek? Hangi verinin, hangi sıklıkla ve kim tarafından ölçüleceği.
Beşinci soru en sık boş bırakılan sorudur. Şikayet sayısını kim sayıyor, hangi kayıttan, ayda bir mi çeyrekte bir mi? Bu cevap yazılmazsa yıl sonunda iki farklı birim iki farklı sayı getirir.
Kaç kalite hedefi belirlenmeli?
Standart bir sayı vermez. Hedeflerin ilgili fonksiyon, seviye ve süreçlerde belirlenmesi istendiği için yalnız şirket geneli için tek bir hedef yazmak genellikle yetersiz kalır. Öte yandan her birime on hedef vermek de takibi imkânsız hâle getirir. Pratik bir yaklaşım, kuruluş genelinde birkaç ana hedef belirleyip bunları süreç sahiplerinin kendi göstergelerine bölmektir. Örneğin genel şikayet hedefi, üretimde ret oranına, sevkiyatta yanlış gönderim sayısına dönüşür.
Risk değerlendirmesi de hedef seçimine girdi verir. Yüksek puanlı bir risk için alınan önlemin etkisini ölçen bir hedef, Madde 6.1 ile 6.2'yi birbirine bağlar. Risk puanlamasının nasıl yapılacağı için 5x5 risk matrisi ve FMEA yazısına göz atabilirsiniz.
Hedef tutmazsa ne yapılmalı?
Tutturulamayan hedef tek başına uygunsuzluk değildir. Standart hedefin tutturulmasını değil, izlenmesini ve planın uygulanmasını ister. Uygunsuzluk genellikle şu durumlarda yazılır:
- Hedef hiç ölçülmemişse veya ölçüm planlanan aralıklarla yapılmamışsa,
- Planlanan faaliyetler yapılmamış ve bunun nedeni değerlendirilmemişse,
- Hedef yıllardır tutmadığı hâlde hiçbir aksiyon alınmamışsa,
- Hedefin sorumlusu veya ilgili çalışanlar hedeften habersizse.
Sapma görüldüğünde önce verinin doğru olup olmadığına, sonra planlanan faaliyetlerin yapılıp yapılmadığına bakın. Faaliyetler yapıldığı hâlde sonuç gelmiyorsa sorun yanlış kök nedenle çalışılmış olmasıdır; bu noktada bir DÖF ve düzeltici faaliyet kaydı açmak doğru yoldur. Hedefi kolay tutsun diye yıl ortasında düşürmek ise denetçinin dikkatini çeken bir harekettir; güncelleme yapılıyorsa gerekçesini yazın.
Kalite hedefleri Yönetimin Gözden Geçirmesi'nde nasıl kullanılır?
Madde 9.3.2, kalite hedeflerinin hangi ölçüde karşılandığını Yönetimin Gözden Geçirmesi girdileri arasında sayar. Toplantıya her hedef için tek satırlık bir özet getirmek yeterlidir: başlangıç değeri, hedef değer, son ölçüm ve durum. Kırmızıdaki hedeflerde yönetimden beklenen karar, örneğin ek kaynak veya hedefin revizyonu, açıkça yazılmalıdır. Toplantının diğer girdileri için YGG toplantısı rehberine bakabilirsiniz.
Kalite hedeflerini yazılımda takip etmenin faydası nedir?
Excel'de tutulan hedef tablosunda en sık kopan bağ, hedef ile ona bağlı aksiyonlar arasındaki bağdır. selfKalite'de hedef planınızı onaylı ve revizyon numaralı bir doküman olarak yayınlayabilir, ilgili çalışanlara okuma onayıyla dağıtabilirsiniz. Sapma gösteren hedef için açılan DÖF'e sorumlu ve termin atanır; termini geçen aksiyon panelde uyarı olarak görünür. Risk kaydından doğrudan DÖF açılabildiği için risk ile hedef arasındaki bağ da kayıtta kalır. Modüllerin tamamı için kalite yönetim sistemi yazılımı sayfasına, aksiyon akışı için DÖF takip programı sayfasına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kalite hedefleri yazılı olmak zorunda mı?
Evet. Madde 6.2.1, kalite hedefleri hakkında dokümante bilginin muhafaza edilmesini ister. Biçim serbesttir; tablo, plan veya yazılım kaydı olabilir.
Kalite hedefleri ne sıklıkla belirlenir?
Standart bir süre vermez. Çoğu kuruluş yıllık hedef belirler ve gerçekleşmeyi aylık veya çeyreklik izler. Önemli olan, ölçüm sıklığının hedef planında yazılı olmasıdır.
Kalite politikası ile kalite hedefi arasındaki fark nedir?
Politika, kuruluşun yönünü ve taahhütlerini anlatan genel bir beyandır. Hedef ise bu yönde belirli bir sürede ulaşılacak ölçülebilir sonuçtur. Politika hedefler için çerçeve sağlar.
Her departmanın ayrı kalite hedefi olmalı mı?
Madde 6.2.1, hedeflerin ilgili fonksiyon, seviye ve süreçlerde belirlenmesini ister. Kalite yönetim sistemi kapsamındaki ana süreçlerin her birine bağlanan en az bir hedef olması denetimde açıklaması kolay bir yapıdır.
Yıl içinde kalite hedefi değiştirilebilir mi?
Evet, standart hedeflerin uygun olduğunda güncellenmesini ister. Değişikliğin gerekçesini ve onayını kayıt altına alın; aksi hâlde güncelleme, tutmayan hedefi gizleme girişimi gibi okunabilir.
selfKalite ile ilgili: KYS modülleri · Desteklenen ISO standartları · Lisans paketleri · Sıkça sorulan sorular · Demo talebi